ତୃଷ୍ଣା

ହରେକୃଷ୍ଣ ମହାନ୍ତି

ହରେକୃଷ୍ଣ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଖିତ ‘ତୃଷ୍ଣା’ ଏକ ଅତି ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ୱିକ ଏବଂ ଜୀବନ୍ତ ଉପନ୍ୟାସ, ଯାହାକୁ ଲେଖକ ନିଜେ ଏକ ‘ଟ୍ରାଜି-କମିକ୍’ କାହାଣୀ ବୋଲି ଆଖ୍ୟା ଦେଇଛନ୍ତି । ଏହି ବହିଟି ଆମକୁ ମଣିଷ ଜୀବନର ସେହି ଅଦମ୍ୟ ବାସନା ଏବଂ ଅତୃପ୍ତ ପିପାସାର ଗହୀରକୁ ନେଇଯାଏ, ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ସବୁ ଜାଣିଶୁଣି ମଧ୍ୟ ଏକ ମରୀଚିକା ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଥାଏ । ଏହି ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ସାରାଂଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଆସନ୍ତୁ ଆମେ ଏହି ସୁନ୍ଦର କାହାଣୀର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ଅନୁଭବ କରିବା ।

ପରିଚୟ (Introduction)

ହରେକୃଷ୍ଣ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ 'ତୃଷ୍ଣା' ଏକ ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ ଏବଂ ଚିନ୍ତାଶୀଳ 'ଟ୍ରାଜି-କମିକ୍' ଉପନ୍ୟାସ, ଯାହା ମାନବ ଜୀବନର ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ବିଭାଗ—ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖର ଅନୁଭୂତିକୁ ନେଇ ଗଢ଼ାଯାଇଛି । ଏହି ପୁସ୍ତକର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ପାର୍ଥିବ ସୁଖ-ସମ୍ଭୋଗ, ଧନ-ଜନ, ଗୋପ-ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏବଂ ଯଶ-ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ମଣିଷର ଯେଉଁ ଅଦମ୍ୟ ବାସନା ବା 'ତୃଷ୍ଣା' ରହିଛି, ତାହାର ବାସ୍ତବ ଚିତ୍ର ଓ ପରିଣତିକୁ ସମାଜ ଆଗରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା । ସ୍ରୋତ ଅନୁଯାୟୀ, ମଣିଷ ସବୁ ଜାଣିଶୁଣି ମଧ୍ୟ ନିଶାସକ୍ତ ଭଳି ଏକ ମାୟା-ମରୀଚିକା ପଛରେ ଗୋଡ଼ାଇଥାଏ, ଯାହା ଶେଷହୀନ ଏବଂ ଅପହଞ୍ଚ ।

ଉପନ୍ୟାସରେ ଭଗବାନ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଉପଦେଶ "କାମନା ବିନାଶରେ ଦୁଃଖର ବିନାଶ" ଏବଂ ଚାର୍ବାକଙ୍କ ଭୋଗବାଦୀ ଦର୍ଶନ "ଯାବତ୍ ଜୀବେତ୍ ସୁଖଂ ଜୀବେତ୍" ଭଳି ଦୁଇଟି ପରସ୍ପର ବିରୋଧୀ ଚିନ୍ତାଧାରା ମଧ୍ୟରେ ମାନବ ସମାଜର ସଂଘର୍ଷକୁ ଲେଖକ ଅତି ପ୍ରାଞ୍ଜଳ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ଏଠାରେ ସୁଦାମ ମାଷ୍ଟ୍ରେ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧ ନରିଦାସଙ୍କ ପରି କାଳ୍ପନିକ ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଲେଖକ ନିଜ ଜୀବନର ଦ୍ୱୈତ ଅନୁଭୂତି ଓ ଅଭିଜ୍ଞତାକୁ ରୂପାୟିତ କରିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରିଛନ୍ତି । ଜଣକର ତୃଷ୍ଣା ଆବେଗମୟୀ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଅନ୍ୟଜଣେ ଏକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିବା ସଂସାରର ପୁନର୍ଗଠନ ପାଇଁ ଭଗବାନଙ୍କ ନିକଟରେ ଆକୁଳ ନିବେଦନ କରୁଛି ।

ଲେଖକ ପରିଣତ ବୟସରେ ଜୀବନର ଜଞ୍ଜାଳକୁ ଆଧାର କରି ଏହି ଉପନ୍ୟାସ ରଚନା କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଉତ୍କଳ-ସାହିତ୍ୟ-ସମାଜର 'କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ଉପନ୍ୟାସ ପ୍ରତିଯୋଗିତା'ରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିବେଚିତ ହୋଇ ପୁରସ୍କୃତ ମଧ୍ୟ ହୋଇଛି । ବିଶିଷ୍ଟ ସାହିତ୍ୟିକ ଡଃ କୁଞ୍ଜବିହାରୀ ଦାଶଙ୍କ ମତରେ, ଏହି କାହାଣୀ ଜଣେ ଉଚ୍ଚାକାଂକ୍ଷୀ ଶିକ୍ଷକର ଜୀବନ ଓ ତାହାର କରୁଣ ପରିଣତିକୁ ବାସ୍ତବ ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରେ । ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ପାଠକକୁ ମାନସିକ ପରିତୃପ୍ତି ଦେବା ସହ ଜୀବନର ଗଭୀର ସତ୍ୟକୁ ବୁଝିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ । ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଲେ, 'ତୃଷ୍ଣା' ହେଉଛି ମଣିଷର ଅତୃପ୍ତ କାମନା, ସାମାଜିକ ସଂଘର୍ଷ ଏବଂ ନିୟତିର କ୍ରୁର ପରିହାସର ଏକ ନିଖୁଣ ସାହିତ୍ୟିକ ଆଲେଖ୍ୟ ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି (Setting and Context)

ହରେକୃଷ୍ଣ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ‘ତୃଷ୍ଣା’ ଉପନ୍ୟାସର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ଓଡ଼ିଶାର ଗ୍ରାମୀଣ ଜୀବନ ଏବଂ କଟକ ସହରର ବଦଳୁଥିବା ସାମାଜିକ ଚିତ୍ର ଉପରେ ଆଧାରିତ । ଏହି କାହାଣୀ ମୁଖ୍ୟତଃ ଓଡ଼ିଶାର ତଳମାଳ ଅଞ୍ଚଳ, ଯେଉଁଠି ଜୁଆରିଆ ନଈର ବନ୍ୟା ଏବଂ ପ୍ରାକୃତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଅତିଷ୍ଠ କରିଦିଏ, ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି । ସେହି ସମୟର ଗାଁ ଗହଳିର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଏବଂ ଲୋକଙ୍କର ସରଳତା ସହିତ ବନ୍ୟା, ହଇଜା ଓ ମହାମାରୀର ଭୟାନକତାକୁ ଏଥିରେ ଅତି ଜୀବନ୍ତ ଭାବେ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି । ଗାଁର ସେହି ପଟୁମାଟିର ସୁବାସ ଏବଂ ସୋରିଷ କିଆରିର ଦୃଶ୍ୟ ପାଠକକୁ ବାସ୍ତବରେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ କରିଦିଏ ।

କାହାଣୀର ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ଥାନ ହେଉଛି କଟକ ସହର, ଯାହାକୁ ଲେଖକ ଏକ ‘ମାୟାପୁରୀ’ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ସେହି ସମୟର ବାଦାମବାଡ଼ି ଅଞ୍ଚଳ, ଯାହା ଦିନେ ଏକ ଅରମା ଜଙ୍ଗଲ ଥିଲା ଏବଂ ପରେ କିଭଳି କୋଠାବାଡ଼ି ଓ ଗହଳି ଚହଳରେ ଭରିଗଲା, ତାହାର ଏକ ସୁନ୍ଦର ବିବରଣୀ ମିଳେ । ସହରର ଭଡ଼ାଘର ଜୀବନ, ଟ୍ୟୁସନ ବ୍ୟବସାୟର ତୀବ୍ର ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଏବଂ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ପରିବାରର ସଂଘର୍ଷ ଏହି ଉପନ୍ୟାସର ମୂଳ ସ୍ୱର । ସହରର ସେହି ଅଣଓସାରିଆ ଗଳି ଓ ମେସ୍‌ ଜୀବନର ସ୍ମୃତି ଏଠାରେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ରୂପାୟିତ ହୋଇଛି ।

ଏହି ଉପନ୍ୟାସଟି ରାଜା ଓ ଜମିଦାରୀ ପ୍ରଥାର ଅବସାନ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟକୁ ଚିତ୍ରଣ କରେ, ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ପାଠ ପଢ଼ି ‘ବାବୁ’ ହେବାକୁ ସହର ଅଭିମୁଖେ ଧାଉଁଥିଲା । ଏହା ଏମିତି ଏକ ସମୟ ଯେତେବେଳେ ସମାଜରେ ପାରମ୍ପରିକ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଏବଂ ଆଧୁନିକତାର ଚକଚକ୍ୟ ଭିତରେ ଏକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଚାଲିଥିଲା । ଲେଖକ ଏଥିରେ ଜାତିଆଣ ଭାବନା (କରଣ, ଖଣ୍ଡାୟତ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସମାଜର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ) ଏବଂ ସମାଜରେ ବ୍ୟାପି ଯାଉଥିବା ଦୁର୍ନୀତିର ଏକ ନିଷ୍ଠୁର ସତ୍ୟକୁ ଉନ୍ମୋଚିତ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ସମଗ୍ର ପରିବେଶ ପାଠକଙ୍କୁ ଅତିତର ସେହି ଦରଭୁଲା ସମୟକୁ ମନେ ପକାଇ ଦିଏ, ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ତା’ର ପାର୍ଥିବ ତୃଷ୍ଣା ମେଣ୍ଟାଇବା ପାଇଁ ଅହରହ ସଂଗ୍ରାମ କରୁଥିଲା ।

ପ୍ରମୁଖ ଚରିତ୍ର (Major Characters)

ହରେକୃଷ୍ଣ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ‘ତୃଷ୍ଣା’ ଉପନ୍ୟାସର ପ୍ରମୁଖ ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପରିଚୟ ହେଲା:

ସୁଦାମ ଚରଣ ବିଶ୍ୱାଳ: ସୁଦାମବାବୁ ଜଣେ ଉଚ୍ଚାକାଂକ୍ଷୀ ଶିକ୍ଷକ, ଯିଏ ନିଜର ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଦୂର କରି ସହରରେ ଅର୍ଥ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇବା ପାଇଁ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରନ୍ତି ।

ଲତା (ମୀନା ବୋଉ): ସୁଦାମବାବୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଲତା ଜଣେ ଗ୍ରାମୀଣ ମହିଳା, ଯିଏ ସହରୀ ଜୀବନରେ ନିଜକୁ ଆଧୁନିକା ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ଏବଂ ପୁଅର ଭବିଷ୍ୟତ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ।

ନରହରି ଦାସ (ନରିଦାସ): ନରହରି ଦାସ ଜଣେ ଅବସରପ୍ରାପ୍ତ କିରାନୀ, ଯିଏ ଜୀବନରେ ବହୁ ଦୁଃଖ ସହି ପରିଣତ ବୟସରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକାକୀ ଜୀବନ ବିତାଉଥିବା ଏକ ସରଳ ଚରିତ୍ର ।

ମୀନା: ସୁଦାମଙ୍କ ଝିଅ ମୀନା ଜଣେ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ, ଯିଏ ପାରିବାରିକ ଅଶାନ୍ତି ସତ୍ତ୍ୱେ ନିଜର ସରଳତା ଏବଂ ମାନବିକତାକୁ କେବେ ହେଲେ ହଜାଇବାକୁ ଦେଇ ନାହାଁନ୍ତି ।

ଅନୁପ (ଅନୁପମ): ନରିଦାସଙ୍କ ପୁଅ ଅନୁପ ଜଣେ ସଚ୍ଚୋଟ ଯୁବକ, ଯିଏ ପାଠପଢ଼ା ପରେ ବ୍ୟାଙ୍କ ଅଫିସର ହୋଇ ନିଜ ପରିବାରର ଶୂନ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ପୁରଣ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି ।

ବୀଣା: ନରିଦାସଙ୍କ ଝିଅ ବୀଣା ଜଣେ ଉଦାରବାଦୀ ଶିକ୍ଷୟିତ୍ରୀ, ଯିଏ ଉପନ୍ୟାସର ଶେଷରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିବା ଦୁଇଟି ପରିବାରକୁ ଏକାଠି କରିବାରେ ମୁଖ୍ୟ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ।

ରାଧୁ ବିଶ୍ୱାଳ: ସୁଦାମବାବୁଙ୍କ ବାପା ରାଧୁ ବିଶ୍ୱାଳ ଜଣେ କଷ୍ଟସହିଷ୍ଣୁ ଶ୍ରମିକ, ଯିଏ କଲିକତାର ଚଟକଳରେ ଖଟି ନିଜ ପରିବାର ଓ ପୁଅର ପଢ଼ା ପାଇଁ ସଂଗ୍ରାମ କରିଥିଲେ ।

ଯୋଗେନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ତି: ଲତାଙ୍କ ବାପା ଯୋଗେନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ତି ଜଣେ ଚତୁର ଓ ପ୍ରତିପତ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯିଏ ସାମାଜିକ ସମ୍ମାନ ଏବଂ ଧନ ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ କୌଶଳ କରିବାରେ ପାରଙ୍ଗମ ।

ସୁନୀଲ: ସୁଦାମବାବୁଙ୍କ ଜଣେ ଚତୁର ଟିଉସନ ପିଲା, ଯିଏ ମୀନା ପ୍ରତି ଆକର୍ଷିତ ଥିଲେ ଏବଂ ଶେଷରେ ଜଣେ ହରିଜନ ଝିଅକୁ ବିବାହ କରି କଟକ ଛାଡ଼ିଥିଲେ ।

ଅମୂଲ୍ୟ (ପିଣ୍ଟୁ): ବିନାୟକ ବାବୁଙ୍କ ପୁଅ ଅମୂଲ୍ୟ ଜଣେ ଚପଳମତି ଯୁବକ, ଯିଏ ମୀନାଙ୍କ ସହ ସିନେମା ଦେଖିବା ଏବଂ ଗଳ୍ପ କରିବାକୁ ବହୁତ ଭଲ ପାଉଥିଲେ ।

ଜୟନ୍ତ: ବିଶ୍ୱମ୍ଭର ଜେନାଙ୍କ ପୁଅ ଜୟନ୍ତ ଜଣେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପରିବାରର ଛାତ୍ର, ଯାହାର ସହଜ ବିବାହ ପାଇଁ ମୀନାଙ୍କ ମାଆ ମନେ ମନେ ସବୁବେଳେ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖୁଥିଲେ ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ (Main Content)

ହରେକୃଷ୍ଣ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ‘ତୃଷ୍ଣା’ ଉପନ୍ୟାସର ମୂଳ ବିଷୟବସ୍ତୁ ମଣିଷର ଅତୃପ୍ତ କାମନା ଏବଂ ପାର୍ଥିବ ସୁଖ ପଛରେ ତାର ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଦୌଡ଼ର ଏକ ନିଖୁଣ ଚିତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରେ । ଏହି କାହାଣୀର କଳେବର ଅତି ବ୍ୟାପକ ଏବଂ ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଦୁଇଟି ପରିବାରର ସଂଘର୍ଷ ଓ ସମ୍ପର୍କକୁ ନେଇ ଗତିଶୀଳ ।

ଉପନ୍ୟାସର ମୂଳ କାହାଣୀ ସୁଦାମ ଚରଣ ବିଶ୍ୱାଳଙ୍କ ଜୀବନରୁ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ଯିଏ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରୁ ଉଠି ସହରରେ ନିଜକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖନ୍ତି । ସୁଦାମବାବୁଙ୍କ ପିଲାଦିନ ଅତି କଷ୍ଟରେ କଟିଥିଲା; ସେ ରସ ଥାଳିରେ ପଖାଳ ଗଣ୍ଡାଏ ଖାଇ ଦେଢ଼ ମାଇଲ ଦୂର ସ୍କୁଲକୁ ପଢ଼ିବାକୁ ଧାଉଁଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ପାଠପଢ଼ା ଏତେ ସହଜ ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସୁଦାମବାବୁ ନିଜ ଜିଦ୍‌ରେ ଏଣ୍ଟ୍ରାନ୍‌ସ ପରୀକ୍ଷାରେ ପ୍ରଥମ ଶ୍ରେଣୀରେ ପାସ୍ କରି ସାରା ଗାଁରେ ଚହଳ ପକାଇ ଦେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଏହି ସଫଳତା ପରେ ଯୋଗେନ୍ଦ୍ର ମହାନ୍ତି ନାମକ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜ ଝିଅ ଲତାଙ୍କ ସହ ସୁଦାମଙ୍କର ବିବାହ ପ୍ରସ୍ତାବ ଆଣିଥିଲେ । ଯଦିଓ ସୁଦାମବାବୁ ଆଗ ନିଜ ଗୋଡ଼ରେ ଠିଆ ହେବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ପାରିବାରିକ ଚାପ ଓ ଯୌତୁକର ପ୍ରଲୋଭନରେ ସେ ବିବାହ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ ।

ବିବାହ ପରେ ସୁଦାମବାବୁ କଟକ ସହରକୁ ନିଜର କର୍ମକ୍ଷେତ୍ର ଭାବେ ବାଛିନେଲେ । ସେ ସରକାରୀ ଚାକିରି ପଛରେ ନ ଗୋଡ଼ାଇ ଶିକ୍ଷକତାକୁ ନିଜର ବୃତ୍ତି କଲେ । ତାଙ୍କ ମତରେ ଶିକ୍ଷକମାନେ ଦେଶ ଗଢ଼ନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ସେ ଏହାକୁ ଅର୍ଥ ଉପାର୍ଜନର ଏକ ମାଧ୍ୟମ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ କଟକରେ ଟ୍ୟୁସନ ବ୍ୟବସାୟର ଏକ ବିରାଟ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଗଢ଼ି ତୋଳିଲେ, ଯେଉଁଠି ପିଲାମାନଙ୍କୁ ପାସ୍ କରାଇବାର ‘ଗ୍ୟାରେଣ୍ଟି’ ଦେଇ ସେ ଶହ ଶହ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଲତା ମଧ୍ୟ ଏହି ପାର୍ଥିବ ତୃଷ୍ଣାରେ ତାଙ୍କର ସହଯାତ୍ରୀ ଥିଲେ; ସେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଗାଁର ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ତୁଳନା କରି ନିଜକୁ ଅତି ଭାଗ୍ୟବତୀ ମନେ କରୁଥିଲେ ।

କାହାଣୀର ଦ୍ୱିତୀୟ ମୁଖ୍ୟ ଦିଗ ହେଉଛି ବୃଦ୍ଧ ନରହରି ଦାସ ବା ନରିଦାସଙ୍କ ଜୀବନ । ସେ ସୁଦାମବାବୁଙ୍କ ଭଡ଼ାଘରର ମାଲିକ ଏବଂ ନିଜ ଜୀବନରେ ବହୁତ କିଛି ହରାଇ ସାରିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତାରାମଣିଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକାକୀ ହୋଇପଡ଼ିଛନ୍ତି । ଉପନ୍ୟାସରେ ନରିଦାସଙ୍କ କିରାଣୀ ଜୀବନର ସେହି କରୁଣ ଚିତ୍ର ଦିଆଯାଇଛି, ଯେଉଁଠି ଜଣେ ଶିକ୍ଷିତ ବ୍ୟକ୍ତି ସାରା ଜୀବନ ହାକିମଙ୍କ ଗୋଡ଼ ତଳେ ପଡ଼ି ରହିଥାଏ । ନରିଦାସ ଏବେ ଘରର ବାସନ ମାଜିବାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ରୋଷେଇ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ କାମ ନିଜେ କରନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ପୁଅ ଅନୁପମ, ଯାହାକୁ ସେ ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ପଢ଼ାଉଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେହି ପୁଅ ମଧ୍ୟ ଜୀବନର ସଂଗ୍ରାମରେ ବାରମ୍ବାର ବିଫଳ ହେଉଛି ।

ନରିଦାସଙ୍କ ଚରିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଲେଖକ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ କିଭଳି ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟରେ ମଣିଷ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଭୟ କରେ ଏବଂ ଜୀବନ ପ୍ରତି ତା’ର ମାୟା ଆହୁରି ନିବିଡ଼ ହୁଏ । ସେ ନିଜର ଶୂନ୍ୟ ଘରଟିକୁ ପୁଣି ଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବାର ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖନ୍ତି ଏବଂ ମୀନାକୁ ନିଜର ପୁତ୍ରବଧୂ ଭାବେ ପାଇବାକୁ ମନେ ମନେ ଆଶା ରଖନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଏହି ‘ତୃଷ୍ଣା’ କୌଣସି ପାର୍ଥିବ ଲୋଭ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଜୀବନର ଶେଷ ସମୟରେ ଟିକିଏ ସ୍ନେହ ଓ ସେବା ପାଇବା ପାଇଁ ।

ସୁଦାମବାବୁ ଓ ଲତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ବଡ଼ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଆସେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଛଅ ବର୍ଷର ପୁଅ ସରୋଜ ବା ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ରକ୍ତ କର୍କଟ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଏ । ଏହି ଘଟଣା ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅହଂକାରକୁ ଧୂଳିସାତ୍ କରିଦିଏ । ପୁଅକୁ ବଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ସୁଦାମବାବୁ ଡାକ୍ତରଖାନାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୁଟପର୍ତ୍ତିର ବାବା ସତ୍ୟାନନ୍ଦଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁଆଡ଼େ ଦୌଡ଼ନ୍ତି । ସେଠାରେ ବାବା ସେମାନଙ୍କୁ ବୁଝାନ୍ତି ଯେ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସବୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା । ଶେଷରେ ସରୋଜର ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ଯାହା ଲତାଙ୍କୁ ପାଗଳିନୀ କରିଦିଏ । ସେ ବୁଝିପାରନ୍ତି ଯେ ଅର୍ଥ ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସୁଖ ନୁହେଁ ।

ଉପନ୍ୟାସଟି ସେହି ସମୟର ଶିକ୍ଷା ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଦୁର୍ନୀତି ଉପରେ ମଧ୍ୟ କଟାକ୍ଷ କରିଛି । ସୁଦାମବାବୁଙ୍କ ଭଳି ଶିକ୍ଷକମାନେ କିଭଳି ସ୍କୁଲ୍ ପାଠପଢ଼ାକୁ ଉପେକ୍ଷା କରି ଘରୋଇ ଟ୍ୟୁସନକୁ ‘ବିଜିନେସ୍’ରେ ପରିଣତ କରିଥିଲେ, ତାହା ଏଠାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଲତାଦେଈ ମଧ୍ୟ ପିଲାଙ୍କ ଅଭିଭାବକମାନଙ୍କଠାରୁ ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ସୁବିଧା ହାସଲ କରୁଥିଲେ । ଏଥିସହିତ ସମାଜରେ ବ୍ୟାପିଥିବା କଳାବଜାରୀ, ଜାଲ ସାର୍ଟିଫିକେଟ୍ ଏବଂ ଜାତିଆଣ ଭାବନାର ଏକ କଠୋର ସତ୍ୟକୁ ଲେଖକ ଉନ୍ମୋଚିତ କରିଛନ୍ତି ।

ସୁଦାମବାବୁଙ୍କ ଝିଅ ମୀନା ଏହି କାହାଣୀର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଚରିତ୍ର । ସେ ଜଣେ ଶାନ୍ତ ଓ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳ ଝିଅ, ଯିଏ ନିଜ ମାଆଙ୍କର ଗାଳି ଓ ସମାଜର କଟୁକ୍ତିକୁ ନୀରବରେ ସହିଯାଏ । ଅନ୍ୟପଟେ ନରିଦାସଙ୍କ ପୁଅ ଅନୁପ ଜୀବନରେ ବିଫଳତା ପରେ ବିଫଳତା ପାଇ ହତାଶ ହୋଇପଡ଼ିଛି । ନରିଦାସ ଚାହୁଁଥିଲେ ମୀନା ତାଙ୍କ ଘରକୁ ବୋହୂ ହୋଇ ଆସୁ, କିନ୍ତୁ ସୁଦାମବାବୁ ଓ ଲତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚାକାଂକ୍ଷା ମୀନାକୁ ଜଣେ ଇଞ୍ଜିନିୟର ବା ବଡ଼ ଚାକିରିଆଙ୍କ ହାତରେ ଦେବାକୁ ଥିଲା । ଏହି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମୀନା ଓ ଅନୁପଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସମ୍ପର୍କ ଏକ ଭିନ୍ନ ମୋଡ଼ ନିଏ ।

କାହାଣୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ସୁଦାମବାବୁଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦେହାନ୍ତ ହୁଏ, ଯାହା ଲତାଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସହାୟ କରିଦିଏ । ସେମାନେ ନିଜର ନବନିର୍ମିତ କୋଠାକୁ ମଧ୍ୟ ହରାନ୍ତି ଏବଂ ଗାଁକୁ ଫେରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି । ମୀନା ଗାଁର ଏକ ସ୍କୁଲରେ ଶିକ୍ଷକତା କରେ । କିନ୍ତୁ ଶେଷରେ, ନରିଦାସଙ୍କ ବଡ଼ ଝିଅ ବୀଣା ଯିଏ ଜଣେ ମାନବବାଦୀ ମହିଳା, ସେ ସବୁ ଅଭିମାନ ଭୁଲି ମୀନାକୁ ନିଜର ପୁତ୍ରବଧୂ (ଅନୁପର ପତ୍ନୀ) ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି । ଜଣେ ବୃଦ୍ଧର ଅସମାପ୍ତ ତୃଷ୍ଣା ଓ ଏକ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ପରିବାରର ପୁନର୍ମିଳନରେ ଏହି ‘ଟ୍ରାଜି-କମିକ୍’ ଉପନ୍ୟାସର ସମାପ୍ତି ଘଟେ ।

ଏହିପରି ଭାବରେ, ‘ତୃଷ୍ଣା’ ଉପନ୍ୟାସଟି ମଣିଷର ଅନ୍ତରର ଗଭୀର ପିପାସା ଓ ଜୀବନର ଅଲଂଘ୍ୟ ସତ୍ୟକୁ ଅତି ମନୋଜ୍ଞ ଭାବରେ ପରିବେଷଣ କରିଛି । ଏଥିରେ ପ୍ରତିଟି ଚରିତ୍ର ଓ ଘଟଣା ଆମ ସମାଜର ଏକ ଏକ ପ୍ରତିଛବି ଭଳି ପ୍ରତୀୟମାନ ହୁଏ ।

ଉପସଂହାର (Conclusion)

ହରେକୃଷ୍ଣ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ 'ତୃଷ୍ଣା' କେବଳ ଏକ ପରିବାରର ସୁଖ-ଦୁଃଖର କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ମାନବ ସଭ୍ୟତା ଓ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ୱର ଏକ ଗଭୀର ଆଲେଖ୍ୟ । ଉପନ୍ୟାସଟିର ସମାପ୍ତି ଆମକୁ ଏକ ବଡ଼ ସତ୍ୟ ସହିତ ପରିଚିତ କରାଏ ଯେ, ମଣିଷ ଜୀବନରେ ‘ତୃଷ୍ଣା’ ବା କାମନା କେବେ ଶେଷ ହୁଏ ନାହିଁ । ସୁଦାମ ମାଷ୍ଟ୍ରେ ଏବଂ ବୃଦ୍ଧ ନରହରି ଦାସଙ୍କ ଭଳି ଚରିତ୍ରମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଲେଖକ ଦର୍ଶାଇଛନ୍ତି ଯେ, ମଣିଷ କିଭଳି ଭାବରେ ସାରା ଜୀବନ ଏକ ଅଦୃଶ୍ୟ ମରୀଚିକା ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଥାଏ । କାହାଣୀର ଶେଷ ଭାଗରେ ସୁଦାମବାବୁଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ ନରିଦାସଙ୍କ ଶୂନ୍ୟ ସଂସାର ଭିତରେ ମୀନା ଓ ଅନୁପଙ୍କ ମିଳନ ଏକ ପ୍ରକାର ନୂଆ ଆଶାର ସଞ୍ଚାର କରେ, ଯାହା ପାଠକଙ୍କୁ ଅପାର ମାନସିକ ପରିତୃପ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ ।

ଏହି ବହିଟି ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ସଂସାର ଏକ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ, ଯେଉଁଠି ଆମେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜର ଅଭିନୟ କରି ବିଦାୟ ନେଉ । ଲେଖକ ଅତି ନିଖୁଣ ଭାବରେ ସାମାଜିକ ବିଷମତା, ଜାତିଆଣ ଭାବନା ଏବଂ ମଧ୍ୟବିତ୍ତ ପରିବାରର ସଂଘର୍ଷକୁ ଏଥିରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଛନ୍ତି । ସୁଦାମବାବୁଙ୍କ ଜୀବନର ସେହି ଅତୃପ୍ତ ବାସନା ଏବଂ ନରିଦାସଙ୍କ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ନିବେଦନ ପାଠକକୁ ବାସ୍ତବବାଦ ଏବଂ ଆଦର୍ଶବାଦର ଏକ ମଧୁର ସନ୍ଧିସ୍ଥଳରେ ଠିଆ କରାଇଦିଏ । ଯଦିଓ ଏହାକୁ ଏକ ‘ଟ୍ରାଜି-କମିକ୍’ ଉପନ୍ୟାସ କୁହାଯାଇଛି, ଏହାର ଅନ୍ତରରେ ଲୁଚି ରହିଥିବା କରୁଣ ରସ ପାଠକର ହୃଦୟକୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରିବା ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ।